Wada ułożeniowa

Bardzo często spotkać się można ze zdaniem: "U mojego dziecka jest to wada ułożeniowa, bo nie miało miejsca w brzuchu". Jest ono niemalże tak powszechne jak fakt, że rodzice najpierw spotykają się ze stwierdzeniem: "Trzeba masować stopę i samo przejdzie".
Zarówno nieprawdziwe jest pierwsze zdanie jak i drugie, jeśli myślimy o prawdziwej stopie końsko-szpotawej.

Dlaczego?

„(…) bo nie miało miejsca w brzuchu” jest zupełnie nieadekwatne, ponieważ czas, w którym powstaje stopa końsko-szpotawa to moment, gdy dziecko ma w macicy bardzo dużo miejsca (wada powstaje po 12 tygodniu ciąży) i może ruszać się swobodnie bez skrępowania (chyba że na tak wczesnym etapie ciąży zdiagnozowane jest silne małowodzie).
„Trzeba masować stopę i samo przejdzie” – nie. W prawdziwej stopie końsko-szpotawej masowanie nie pomoże, a wada sama nie minie, ponieważ kości stępu przesunięte są względem siebie: potrzebne jest konkretne leczenie.

Bywają jednak stopy, które swoim wyglądem do złudzenia przypominają stopę końsko-szpotawą, ale nią nie są w rzeczywistości.

Co to jest?

STOPA UŁOŻENIOWA (habitualna, pozycyjna, ang. positional clubfoot ) to bardzo lekka wada stopy charakteryzująca się pełnym zakresem jej ruchów. Oznacza to, że stopą można swobodnie ruszać w każdym kierunku: ruch nie jest ograniczony, co ma miejsce we wrodzonej stopie końsko-szpotawej.
 

Kiedy powstaje?

Występuje wtedy, gdy stopa (lub cała noga) jest trzymana w niekorzystnym położeniu w macicy przez dłuższy czas. Zatem czynnikami ją kształtującymi są: mało miejsca w macicy (np. poprzez małowodzie), ciąża bliźniacza, jakaś blokada mechaniczna (np. okręcenie pępowiną), urazy matki w czasie ciąży z uciskiem na brzuch.

CECHY CHARAKTERYSTYCZNE BUDOWY STOPY UŁOŻENIOWEJ.

Stopa ta ma normalną wielkość i smukły kształt. Ścięgno Achillesa w stopie ma odpowiednią długość i szerokość, nie jest zwłókniałe. Podobnie mięśnie łydki nie są zwłókniałe i mniejsze.
W stopie ułożeniowej nie ma problemu z:
- więzadłami,
- ścięgnami,
- mięśniami,
- kośćmi.
Co za tym idzie, zredukowany jest problem zbyt krótkich tkanek miękkich, które ciągną struktury kostne i kości się względem siebie przemieszczają. Wniosek jest prosty: w stopie "ułożeniowej" nie ma problemu tkankowo-kostnego.

ZAKRES RUCHU JAKO CZYNNIK RÓŻNICOWANIA WAD.

Stopą pozycyjną można swobodnie ruszać w każdym kierunku. Jest ona pasywnie (biernie) manipulatywna to znaczy, że podczas badania osoba, która stopą rusza nie wkłada w ten ruch siły, a dziecko nie rusza stopą samo z siebie świadomie używając swoich mięśni.
Stopa o podłożu ułożeniowym ma świetną ruchomość:
  • można ją swobodnie odwieść (odwiedzenie to ruch na zewnątrz od wyimaginowanej osi naszego ciała, dzielącą je na stronę prawą i lewą)
  • można tę stopę zgiąć grzbietowo: zakres zgięcia będzie różny, jednak jest większy niż 0 stopni (0 stopni to stopa postawiona na podłożu, czyli osiągająca kąt 90 stopni między łydką a podeszwą stopy)
  • stopa ma zakres ruchu pełen zarówno i inwersji jak i ewersji

LECZENIE

Stopa ułożeniowa zasadniczo nie wymaga leczenia, ponieważ "mija sama" najczęściej po 3 miesiącu życia lub wtedy gdy dziecko zaczyna wstawać i chodzić i obciąża stopę (stopy). Jeśli lecznie musi być zastosowane, stopa ta łatwo na nie reaguje, a skuteczność leczenia zachowawczego (rozciąganie i masaż) jest wysoka. Rozwój stopy po korekcji jest normalny.
Inna sprawa ze stopą końsko-szpotawą niezależnie od stopnia jej deformacji. Ponieważ w stopie końsko-szpotawej mamy do czynienia z przemieszczeniem kości wewnątrz stopy (kości stępu) w mniejszym lub większym stopniu, ze względu na poskracane więzadła i ścięgna oraz mięśnie od wewnętrznej strony stopy oraz ścięgno Achillesa. One mogą być skrócone mniej lub więcej. Kluczowe jest tu stwierdzenie: przesunięcie kości względem siebie.
Niektóre przypadki są gdzieś pomiędzy twardą ale jednak pozycyjną wadą, a łagodną, idiopatyczną stopą końsko-szpotawą. Powinna być ona obserwowana do końca 2 roku życia. Ponieważ wada habitualna jest stosunkowo lekka, a granica między nią a lekkim zniekształceniem końsko-szpotawym (stopień I w skali Dimeglio) jest bardzo cienka, niektórzy lekarze uważają, że nie należy nic z nią robić i niesłusznie bagatelizują problem. Bardzo ważne jest by umieć rozróżnić te dwie wady, ponieważ postępowanie lecznicze w jednym i drugim przypadku jest całkiem inne. Czasem nieco mocniejsza wada pozycyjna wymaga zastosowania opatrunku gipsowego a także stosowania szyny derotacyjnej przez jakiś czas.
Pozycyjna stopa końsko-szpotawa jest zniekształceniem, które przypomina stopę końsko-szpotawą. Stopa jest w łagodnym ustawieniu końskim, w przywiedzeniu i jest obrócona do wewnątrz. Jednak stopa jest pasywnie w pełni elastyczna ze zgięciem grzbietowym znacznie powyżej neutralnego ustawienia i bez śladu sztywnych deformacji widocznych w prawdziwej stopie końsko-szpotawej. Pozycyjna stopa końsko-szpotawa zazwyczaj reaguje na rozciąganie i masaż. Jednak niektóre przypadki znajdują się gdzieś między ciężką pozycyjną wadą a łagodną, idopatyczną stopą końsko-szpotawą, którą należy obserwować do co najmniej drugiego roku życia. Ilekroć wymagany jest opatrunek gipsowy w celu korekcji, szyna odwodząca jak dla stopy końsko-szpotawej powinna być użyta przez określony czas.

Dr.C.Radler - "Foot Disorders of Newborns"

 
 

Źródła:
1. C. Radler: "Foot Disorders of Newborns"
2. A. Anand, D.A Sala: "Clubfoot: Etiology and treatment."
3. Furdon SA, Donlon CR: "Examination of the newborn foot: positional and structural abnormalities."

Zdjęcia:
1. Zdjęcie w nagłówku: Designed by Freepik
2. Archiwum prywatne.