Patoanatomia

Patoanatomia:

We wrodzonej stopie końsko-szpotawej kości stępu ulegają przemieszczeniu względem siebie. Trzeba jednak pamiętać, że rotacja kości (piętowej, sześciennej, łódkowatej i klinowatych) wokół kości skokowej jest wynikiem silnego ciągnięcia więzadeł, ścięgien i mięśni. Zatem, problem nie leży w budowie kości i ich układzie (choć w tym się głównie objawia), ale w tkankach miękkich.

Skrócone partie mięśniowo-więzadłowo-ścięgnowe powodują obrót kości wokół kości skokowej. Nierównowaga mięśniowa należy do ważniejszych aspektów stopy końsko-szpotawej. Wadliwy stosunek sił mięśniowych między mięśniami zginającymi stopę podeszwowo i odwracającymi ją a mięśniami zginającymi grzbietowo i nawracającymi stopę odpowiada za charakterystyczne dla tej wady deformacje.

Decydujące znaczenie ma tu przykurcz mięśni piszczelowych przednich i tylnych oraz trójgłowego łydki. Przyśrodkowy łuk stopy na skutek przykurczu supinacyjnego i zgięciowego jest tak mocno skrócony, że pięta ustawia się szpotawo, a przodostopie w przywiedzeniu. Natomiast łuk boczny jest nadmiernie rozciągnięty i w stosunku do siebie nie są one równoległe.

Zaburzeniu ulega czynnościowa długość stopy przez co rozwija się trójpłaszczyznowa deformacja.

Kości, które ulegają zmianom.

Kości, które ulegają zmianom.

Z nierównomiernej pracy mięśni i innych struktur stawowych, następują liczne zmiany w ustawieniu kości względem siebie. To więzadła i ścięgna (w części tylnej i przyśrodkowej) utrzymują stopę w niewłaściwym ustawieniu.

Kość piętowa (kolor zielony) zostaje zablokowana pod kością skokową. Przez co powstaje końskie ustawienie pięty spowodowane skróceniem ścięgna Achillesa. Daje to silne zgięcie podeszwowe w stawie skokowo-goleniowym. Tył kości piętowej przesuwa się w górę tak, że kość jest bardzo trudno wyczuwalna pod poduszką tłuszczową.

Obrót kości piętowej wokół kości skokowej (kolor czerwony) nadaje pięcie szpotawe ustawienie względem pionowej osi kości skokowej i osi goleni. Kość skokowa jest również w silnym zgięciu podeszwowym. Jej boczna część jest nie pokryta kością łódkowatą-można wyczuć głowę kości skokowej i jej odkrytą krawędź.

Przywiedzenie stopy powodowane jest przesunięciem kości łódkowatej (kolor żółty) na przyśrodkową powierzchnię głowy kości skokowej.
Kość łódkowata tworzy wtedy staw tylko z przyśrodkową częścią głowy kości skokowej przez co często kość łódkowata spotyka się z wewnętrzną kostką, czyli jest przywiedziona i w supinacji względem kości skokowej.

Kość sześcienna (kolor pomarańczowy) przemieszcza się przyśrodkowo względem przedniego wyrostka kości piętowej i ulega obniżeniu.

3 kości klinowe(kolor niebieski) przemieszczają się do dołu, ustawiając się przyśrodkowo względem kości łódkowatej.

Pogłębienie sklepienia stopy =“załamanie” płaszczyzny podeszwy (przedni segment stopy ustawiony jest w pronacji względem segmentu środkowego, a środkowy segment stopy znajduje się w silnej supinacji.)

rotacja-kosci-stepu
Pronacja
Pronacja polega na rotacji stopy w stawie skokowym do wewnątrz. Ruch ten występuje w fazie przetaczania stopy z pięty na palce i jest naturalnym mechanizmem dostosowania się stopy do powierzchni, po której się porusza. Pronacja stanowi też element naturalnej amortyzacji stopy. Nadmierna pronacja (stopa w stawie skokowym ucieka do środka) może prowadzić do przeciążeń, bólu i nieprawidłowej postawy.

Supinacja
Supinacja polega na rotacji stopy w stawie skokowym na zewnątrz. Oznacza to ruch przechylający kostkę na zewnątrz podczas wykonywania kroku. Przy nadmiernej supinacji stopa niemal w ogóle nie pronuje, a więc brakuje jej bezpiecznej amortyzacji.

Źródła:
1. Ignatio V. Ponseti: "Congenital Clubfoot Fundamentals of Treatment" (2nd edition)
2. Ignatio V. Ponseti, Jeronimo Campos: "Observations on Pathogenesis and Treatment of Congenital Clubfoot."
3. J.Gradek, T.Szafrański, J. Michalak: "Leczenie wrodzonej stopy końsko-szpotawej metodą Ponsetiego z wczesnym zastosowaniem opatrunków gipsowych – doświadczenia własne."
6. B.Zukunft-Huber: "Trójpłaszczyznowa terapia manualna wad stóp u dzieci" (Edra Urban, Wrocław 2015)
7. I Lohan: "Treatment Of Congenital Clubfoot Using The Ponseti Method. Workshop Manual."
Zdjęcia i grafiki:
1. C-Pro Direct
2. Clubfoot & Foot Disorders
3. Clubfoot-deformity bones
4. Spreparowana stopa końsko-szpotawa
5. Rysunki stopy w części "Pronacja i supinacja": Monika Jarczewska