Anatomia stopy

Ludzka stopa jest machiną o mistrzowskiej konstrukcji oraz dziełem sztuki.

Leonardo Da Vinci

Kształt ludzkiej stopy rozwijał się od zarania dziejów, kiedy to pierwotna budowa stopy pojawiła się u płazów, które zaczęły żyć na lądzie. Stopa to organ występujący tylko u naczelnych. Ma wiele funkcji, z których najważniejszą jest zapewnienie kontaktu z gruntem, po którym chodzimy, biegamy, skaczemy. W rozwoju ontogenetycznym stopa przystosowała się do przenoszenia dużych i zmiennych obciążeń.
stopa na podłożu

stopa na podłożu

Anatomicznie oznaczamy stopę jako dolną część kończyny, usytuowaną pod kostką.
Podstawą dla ludzkiej stopy są kości łączące się w stawach.
Stawy są wzmocnione więzadłami, a ich ruch obsługują mięśnie i ścięgna.
Powierzchnię stopy pokrywa skóra, w której znajduje się wiele gruczołów potowych oraz zakończeń nerwowych (w samej podeszwie stopy jest ich 200 000).
Paznokcie chronią końcówki palców przed okaleczeniem.

Prawidłowo zbudowana stopa dotyka podłoża guzem kości piętowej oraz głowami pierwszej (I) i piątej (V) kości śródstopia.
Opiera się ona również częściowo na bocznym brzegu stopy. Brzeg przyśrodkowy stopy jest uniesiony tworząc sklepienie podłużne. Sklepienie poprzeczne tworzy odpowiednie ułożenie kości śródstopia.

Taka budowa stopy umożliwia nie tylko przenoszenie dużych obciążeń, ale przyczynia się również do amortyzacji wstrząsów.

Anatomia:

Anatomię stopy omawiamy na szkielecie stopy dorosłego człowieka, jednak zaznaczamy i zwracamy uwagę, że stopy dzieci BARDZO RÓŻNIĄ SIĘ od stóp dorosłych. Różnica między nimi polega nie tylko na wyglądzie zewnętrznym: są szersze w palcach, węższe w pięcie. Ich budowa wewnętrzna jest inna: wiele w niej struktur chrzęstnych, elementów bardzo miękkich i podatnych na deformacje, a łuk wewnętrzny i cała podeszwa stopy jest wypełniona tkanką tłuszczową (stąd stopa wydaje się "puciołowata").

Od narodzenia do około czwartego roku życia stopa dziecka przechodzi szereg niesamowitych zmian, by móc w ostateczności stać się podporą całego ciała. Tkanka tłuszczowa łuku wewnętrznego i podeszwy zanika, kości kształtują się i twardnieją, a mięśnie wzmacniają aż do ok.16-go roku życia.

Stopę z każdej strony obejrzeć można na poniższym modelu 3D. Naciskając na poszczególne kości wyświetli się ich nazwa. Modelem można obracać we wszytskich kierunkach za pomocą myszy.

Left calcaneus
Lewa kość piętowa
Left talus
Lewa kość skokowa
Navicular bone of left foot
Kość łódkowata lewej stopy
Left cuboid bone
Lewa kość sześcienna
Left lateral cuneiform bone
Lewa kość klinowata boczna
Left intermediate cuneiform bone
Lewa kość klinowata pośrednia
Left medial cuneiform bone
Lewa kość klinowata przyśrodkowa
Left metatarsal bones
Kości śródstopia
Proximal phalanges of left foot
Paliczki dłuższe lewej stopy
Middle phalanx of left foot
Paliczki środkowe lewej stopy
Distal phalanges of left foot
Paliczki dalsze lewej stopy
Stopa ma bardzo skomplikowaną i unikalną budowę. Jest dźwigarem naszego ciała.
Składa się z 26 kości, 33 stawów, ponad 100 ścięgien, mięśni i więzadeł.

Tradycyjny podział dzieli stopę na 3 części:

  1. PRZODOSTOPIE - tworzą je palce z ich szkieletem oraz kości śródstopia (kolor niebieski).
  2. ŚRÓDSTOPIE - tworzą je 3 kości klinowate, kość łódkowata i kość sześcienna (kolor zielony).
  3. TŁOSTOPIE - tworzą je kości skokowa i piętowa (kolor żółty).

Tyłostopie i śródstopie tworzą łącznie STĘP.
podział stopy

podział stopy

Omawiając budowę stopy, skupimy się tylko na jej 7 kościach, należących do tzw. stępu , gdyż to na nich opiera się całość zniekształcenia końsko-szpotawego.

KOŚĆ PIĘTOWA (łac. calcaneus) to największa kość stępu. Leży w jego tylno-dolnej części pod kością skokową. Kość piętowa od góry łączy się stawowo z kością skokową w stawie skokowo-piętowym, a od przodu łączy się z kością sześcienną w stawie piętowo-sześciennym.

KOŚĆ SKOKOWA (łac. talus, astragalus) to kość stępu (tarsus), na której opiera się od góry kość piszczelowa (tibia), u dołu łącząca się z kością piętową, po bokach z kostkami goleni, a z przodu z kością łódkowatą.
Ze względu na połączenia pomiędzy tymi kośćmi kość skokowa przekazuje całą masę ciała na stopę.

KOŚĆ ŁÓDKOWATA (łac. os naviculare) wchodzi w skład kości stępu stopy. Na powierzchni przyśrodkowej ma wybitną guzowatość (łac. tuberositas ossis navicularis) - punkt orientacyjny przy badaniu stawu poprzecznego stępu. Na powierzchni przedniej ma trzy pola dla połączenia z trzema kośćmi klinowatymi. Powierzchnia boczna ma niestałą powierzchnię stawową dla kości sześciennej, zaś powierzchnia tylna - dla kości skokowej.

KOŚĆ SZEŚCIENNA(łac. os cuboideum) ma kształt nierównomiernego sześcianu i leży z przodu od kości piętowej na bocznym brzegu stępu.
Jej powierzchnia przyśrodkowa jest dłuższa od bocznej.

KOŚCI KLINOWATE (łac.ossa cuneiformia) leżą między kością łódkowatą a kośćmi śródstopia. Mają one kształt klinów, ostrzami zwróconymi w stronę podeszwową.
Odróżnia się kość klinowatą przyśrodkową, pośrednią i boczną.


Źródła:
1. Stopa
2. Budowa i funkcje stopy
3. Anatomia stępu
4. B.Zukunft-Huber: "Trójpłaszczyznowa terapia manualna wad stóp u dzieci" (Edra Urban, Wrocław 2015)
Zdjęcia:
1. Leonardo Da Vinci - szkice ludzkiej stopy
2. Stopa na podłożu
3. Zrzuty ekranu/ opracowanie własne: The Human Foot